Chia sẻ với MarketTimes, ông Bùi Minh Giáp – Chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) – nhấn mạnh Việt Nam cần tận dụng triệt để giai đoạn cơ cấu dân số vàng 10 năm tới trước khi bước vào thời kỳ già hóa dân số.
MarketTimes: Xin ông cho biết về sự chênh lệch giữa dự báo tăng trưởng của ADB với mục tiêu 10% của Chính phủ, những yếu tố nào là động lực cốt lõi đằng sau các con số này?
Ông Bùi Minh Giáp: Mỗi cơ quan dự báo đều dựa trên các giả định khác nhau. ADB xây dựng dự báo dựa trên dữ liệu các năm trước cũng như kết quả tăng trưởng trong 6 tháng đầu năm. Để đạt mục tiêu tăng trưởng 10% cả năm, tăng trưởng của 6 tháng đầu năm phải đạt khoảng 11% trở lên, điều này đặt ra nhiều thách thức.
Vấn đề trọng tâm không nằm ở mức độ chênh lệch con số dự báo giữa ADB và Chính phủ, mà là phải tập trung vào các động lực tăng trưởng thực tế. Các động lực như đầu tư công và xuất khẩu hiện đang đối mặt với nhiều yếu tố bất định từ thương mại quốc tế và biến động giá năng lượng.
Việc Việt Nam đưa ra mục tiêu tăng trưởng hai con số là hoàn toàn đúng đắn và không có tính tiêu cực, vì đây là cái đích để nỗ lực đạt được. Nếu Việt Nam không bắt đầu ngay từ bây giờ thì khó có thể đạt mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.
Trong vòng 10 năm tới, ước tính trên 20% dân số Việt Nam sẽ bước vào độ tuổi trên 60. Khi đó, việc nâng cao năng suất lao động sẽ trở nên rất khó khăn, do đó phải tận dụng tối đa giai đoạn cơ cấu dân số vàng hiện tại.
Đến năm 2045, tiêu chuẩn của một nước thu nhập cao yêu cầu mức GDP bình quân đầu người tối thiểu đạt 22.000 USD (so với mức hơn 14.000 – 15.000 USD giai đoạn trước), đòi hỏi một nguồn vốn đầu tư cực kỳ lớn.
MarketTimes: Theo ông, Việt Nam làm thế nào để đảm bảo sự cân bằng giữa việc thúc đẩy tăng trưởng cao và kiểm soát lạm phát?
Ông Bùi Minh Giáp: Để đạt tăng trưởng cao mà vẫn kiểm soát được lạm phát, phát triển kinh tế cần dựa trên 3 trụ cột chính:
Thứ nhất, tăng trưởng phải dựa trên việc nâng cao năng suất lao động và năng lực của khu vực doanh nghiệp nói chung và được dẫn dắt bởi khu vực tư nhân, đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI. Trọng tâm là nâng cao Năng suất tổng hợp, tức là tăng hiệu quả sử dụng nguồn vốn và lực lượng lao động thay vì chỉ tăng quy mô vốn hay số lượng lao động thuần túy.
Thứ hai, xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông và kinh tế đồng bộ, tạo sự kết nối hiệu quả.
Thứ ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn liền với sự phát triển mang tính bao trùm cho toàn xã hội.
MarkeTimes: So với các nền kinh tế trong khu vực, dư địa tăng trưởng của Việt Nam nằm ở đâu và Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ bỏ lỡ cơ hội cạnh tranh nào?
Ông Bùi Minh Giáp: Hiện nay dư địa tăng trưởng lớn của Việt Nam ở 3 khu vực.
Nâng cấp sản xuất công nghiệp: Chuyển dịch lên các khâu tạo giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế, R&D, logistics, dịch vụ số, quản trị chuỗi cung ứng và xây dựng thương hiệu.
Thị trường tiêu dùng nội địa: Sự gia tăng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu, tiêu dùng số và nhu cầu về các dịch vụ hiện đại (y tế, giáo dục, tài chính, thương mại điện tử).
Hạ tầng và chuyển đổi xanh: Đầu tư công hiệu quả vào hạ tầng kết nối vùng, năng lượng sạch, hạ tầng số và tiêu chuẩn xanh.
Thách thức và nguy cơ: Việt Nam hiện vẫn chủ yếu mạnh ở khâu sản xuất, lắp ráp và xuất khẩu đơn thuần. Nếu doanh nghiệp không nâng cấp nhanh chóng về công nghệ, kỹ năng và tiêu chuẩn quản trị, Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ bỏ lỡ các cơ hội cạnh tranh vào tay các quốc gia khác trong khu vực.
MarketTimes: Để đạt và duy trì mục tiêu tăng trưởng cao 10% một cách bền vững về cả chất lượng chứ không chỉ về tốc độ, Chính phủ cần gỡ những nút thắt nào?
Ông Bùi Minh Giáp: Nút thắt cốt lõi là cần nâng cao năng suất của toàn bộ nền kinh tế. Việt Nam có thể đạt tăng trưởng ngắn hạn nhờ FDI, xuất khẩu hay tiêu dùng, nhưng để duy trì tăng trưởng cao liên tục hướng tới thu nhập cao năm 2045 thì bắt buộc phải gia tăng năng suất. Cụ thể:
Đẩy nhanh thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Không chỉ tập trung giải ngân nhanh mà phải ưu tiên các dự án chất lượng có tính dẫn dắt và lan tỏa, giúp giảm chi phí logistics, đảm bảo an ninh năng lượng và kích thích đầu tư tư nhân.
Tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân tiếp cận nguồn vốn dài hạn, đất đai, dữ liệu, công nghệ, kỹ năng và hiểu rõ tiêu chuẩn yêu cầu của thị trường.
MarketTimes: Trân trọng cảm ơn ông!
